Category Archives: теория

Таңдаулы шығармалардан


 Алдыңғы хабарда жазған кітап («XX ғасырдың таңдаулы кітаптары») негізінен барлығыңызға оқуға ұсынуға болатын кітаптар қатарына жатпайды деп ойлаймын.


Өйткені бұл қазіргі заманда тұрып жатқан адамның (Фредерик Бегбедердің) бұрынырақ жазылған шығармаларға берген өзіндік пікірі (оның ойымен келісуге де, келіспеуге де болады). Өзі де біраз елдерде танымал жазушы болғандықтан мына тізімде неге мен жоқпын деп те әзілдеп қояды.

Оқуды жалғастыру

Advertisements

Пікір қалдыру

Filed under теория

«Эстеттерді иттің етінен жек көретінге»


«Эстеттерді иттің етінен жек көретіндей» соншама не болыпты деп ойлап, осы туралы жазуға уақыт таппай емес, сәті түспей жүр еді. Бүгін уақыты келген сияқты.

Бірінші, түсінікті талдап алайық. Қазақ тілінде on-line әдебиет энциклопедиясы да, түсіндірмелі сөздік те болмағасын орыс тіліндегі энциклопедияларға жүгінуге тура келді.

Сонымен «Үлкен совет экциклопедиясы» былай дейді:

Эстет (грек тілінен aisthetes – сезінетін, қабылдайтын) – 1) өнердің жанкүйері, әдемілікті (көркемдікті) бағалаушы; 2) құбылыстың адамгершілік жағын ескермей, бәрін эстетикалық тұрғыдан бағалайтын адам

Ушаковтың орыс тілі түсіндірмелі сөздігі:
Эстет – эстетизмге (екінші мағынасына) жақын адам. Мысалы, Муж твой носит томик Уайльда, шотландский плэд, цветной жилет…, твой муж – презрительный эстет (Блок)

Эстетизм – 1) эстетикалыққа, әдемілікке, көркем формаларға әуестік (икемдік), сезгіштік
2) өнердегі сыртқы формаларға құмартушылық, оларды мазмұны, идеясына залал келтірсе де асыра бағалау. Мысалы, буржуазиялық эстетизм

Кезінде ақын-эстеттер, жазушы-эстеттердің үйірмелері болған. Сыншы-эстеттер де өмір сүрген.

«Аполитичный эстет, буржуазный эстет, эстет-импрессионист, чистый эстет, романтик эстет, эстет-интеллектуал, эстет-европеец» тағы сол сияқты тіркестерді көп кездестіруге болады.

Қазіргі кезде эстеттердің, әрине, сөздің екінші мағынасындағы эстеттердің, бар-жоғын білмейді екенмін. Сонымен, қай мағынадағы, қай замандағы эстеттерді жек көресіз?

PS: «Дориан Грейдің портреті» романын жазған Оскар Уайлд та, Гюстав Флобер және т.б. да эстеттер қатарына жатқызылады.

Француз жазушысы Андре Моруаның «Эстеттер еліне саяхат» (Voyage aux pays des Articoles, (n.) Paris: La Preiade, 1927) повесі ғылыми-фантастика жинақтарына енген.

3 пікір

Filed under Басқа ойлар, теория

Памфлет


Блогқа жазатын мақала тақырыбына әркім өз жолымен келетіні сөзсіз, кейде не жазсам деп ойланып жүрсең, кейде аяқ астынан сап ете қалатыны бар. Негізінде төмендегі тақырыпқа жазатын ойым жоқ еді, өйткені мен әдебиетші (әдебиеттанушы емеспін ғой). Бірақ «Памфлет деген не?» деген сұрақ қойылғанда шағын ғана жауап бергенмін, ал бұл жерде осы терминнің толығырақ түсіндірмесін ұсынып отырмын.

Памфлет – жалпы саяси құрылымға немесе оның жеке жақтарына, қандай-да бір қоғамдық топқа, партияға, үкіметке т.с.с. (олардың жеке бір өкілдерін әшкерелеу арқылы) қарсы бағытталған шығарма.

Памфлеттің міндеті – белгілі бір жайды, адамды әшкерелеу, мазақ ету, масқаралау.

Памфлет әшкерелейтін қайраткердің образын жасай отырып, оны нақты бір даралық түрінде беруге тырысады – оның саяси өмірін, күнделікті тұрмыс-тіршілігін, жеке ерекшеліктерін сынайды. Мұның бәрі негізінен ол өкілі болып отырған партияның ұстанымдарына қаттырақ соққы беру үшін жасалады.

Оқуды жалғастыру

4 пікір

Filed under теория

Магиялық реализм


Жақында мен «Магиялық реализм өкілі» атты хабарлама жазған болатынмын. Енді осы «магиялық реализм» деп аталатын өнер жанрына тоқтап өтейін.

«Магиялық реализм – шынайы ғалам сипатына магиялық элементтерді қосатын өнер жанры» деген анықтаманы нақтыдан гөрі, жалпы сипаттамалы деп айтуға болады.

Алғашында неміс сыншысы Франц Рохтың шындықты өзгертіп көрсететін суретті сипаттауға қолданған термині «магнетикалық реализм» болатын, бірақ кейін бұл терминді Артуро Услар-Петри латин-америкалық жазушылардың кейбір жұмыстарын сипаттауда кең пайдаланды. Куба жазушысы Алейо Карпентьер (Alejo Carpentier) (Услара-Петридің досы) The Kingdom of this World (орысшаға «Царство мира сего» деп аударылған) (1949) повесінің алғы сөзінде «lo real maravilloso» (сөзбе-сөз аударғанда «ғажап (тамаша, таңғажайып) шындық» дегенді білдіреді) терминін қолданды.

Карпентьердің шығармалары XX ғасырдың 60-жылдары Еуропада басталған осы жанрдың серпілісіне үлкен әсер етті.

Магиялық реализмнің элементтері:
– фантастикалық элементтер ішкі қайшылықсыз болуы мүмкін, бірақ ешқашан түсіндірілмейді;
– кейіпкерлер магиялық элементтің қисынын (логикасын) сөзсіз қабылдайды;
– көптеген тек қана сезім арқылы қабылданатын бөліктері болады;
– символдар мен бейнелер жиі қолданылады;
– адамның сезімі мен құмарлығы жан-жақты (егжей-тегжейіне дейін) сипатталады;
– уақыт ағымы бұрмаланады, сондықтан ол циклді немесе жоқ сияқты. Тағы бір тәсіл ретінде коллапс қолданылады, яғни осы шақ өткенді қайталайды немесе еске түсіреді;
– себеп пен салдар орын ауыстырады, мысалы, кейіпкер қайғылы оқиғаға дейін азаптанады, күйзеліске түседі;
– фольклор немесе аңыз әңгімелерінің элементтері кездеседі;
– жағдай баламалы көзқарастар тұрғысынан ұсынылады, яғни баяндаушының дауысы үшінші жақтан біріншіге ауысады, жалпы қарым-қатынас және естеліктер туралы түрлі кейіпкерлер пікірлерінің және ішкі монологтың бір-біріне ауысуы жиі кездеседі;
– өткен қазіргімен, астральды физикалықпен, кейіпкерлер бір-бірімен қарама-қайшылықта болады;
– шығарманың ашық финалы оқырманға өз бетінше ненің шынайы және дүниенің қалыбына сәйкес келетінін анықтауға мүмкіндік береді.

1 пікір

Filed under теория